Dag 1: Wit privilege en jij












Dag 1

Wit privilege en jij


‘Ik heb geleerd racisme alleen te zien als losse kwade handelingen, niet als een onzichtbaar systeem dat mijn groep dominant laat zijn.’ Peggy McIntosh

Wat is wit privilege?

Vandaag bijten we het spits af met een term die je in het kader van witte suprematie maar al te bekend in de oren zal klinken: wit privilege. Wit privilege bestaat al heel lang als wettelijke, systemische en culturele norm, maar het was wetenschapper op het gebied van vrouwenstudies Peggy McIntosh die de term ‘wit privilege’ in 1988 muntte in haar onderzoek ‘White Privilege and Male Privilege: A Personal Account of Coming to See Correspondences Through Work in Women’s Studies’. (Peggy McIntosh ontdekte pas na het schrijven van haar essays uit 1988 en 1989 dat David Wellman de term ‘wit privilege’ ook had gebruikt.) Een jaar later werd een groot deel ervan los gepubliceerd onder de titel ‘White Privilege: Unpacking the Invisible Knapsack’. In het artikel worden vijftig voorbeelden van wit privilege genoemd. McIntosh schrijft:

Ik ben wit privilege gaan zien als een onzichtbaar pakket aan onverdiende middelen waarop ik elke dag een beroep kan doen, maar waarvan het eigenlijk de ‘bedoeling’ was dat ik me er niet bewust van zou worden. Wit privilege is als een onzichtbare, gewichtloze rugzak vol speciale voorzieningen, verzekeringen, hulpmiddelen, kaarten, gidsen, signaalboeken, paspoorten, visa, kleren, een kompas, een nooduitrusting en blanco cheques.

De term wit privilege slaat op de onverdiende voordelen die iemand te danken heeft aan witheid of het vermogen voor wit door te gaan. Het is belangrijk in te zien dat wit privilege geen natuurlijk concept is. Zonder witte suprematie is wit privilege betekenisloos.


Dankzij wetenschappelijke doorbraken zoals de afronding van het Human Genome Project in 2003 kunnen wetenschappers aan de hand van genetisch materiaal onderzoek doen naar onze voorouders. Het is wetenschappelijk bewezen dat het idee van verschillende rassen geen biologisch feit is, maar een sociaal construct. Bioloog dr. Harold P. Freeman, die onderzoek heeft gedaan naar ras, stelt: ‘Het antwoord op de vraag welk percentage van je genetisch materiaal zichtbaar is in je uiterlijke verschijning – nog altijd het middelpunt van onze gesprekken over ras – blijkt ergens rond de 0,01 te liggen. Dat is een zeer, zeer minimale afspiegeling van je genetische samenstelling.’3

Wat wij zien als waarneembare uiterlijke verschillen tussen mensen van ‘verschillende rassen’, zijn in feite het resultaat van verschillende geno- en fenotypen binnen een en hetzelfde ras: het menselijke. Ondanks onze verschillende huidskleuren, haarsoort en andere lichamelijke eigenschappen, zijn jij en ik genetisch grotendeels hetzelfde. Maar omdat ras een diepgeworteld sociaal construct is en witte suprematie bestaat, worden jij en ik niet hetzelfde behandeld. Jij hebt wit privilege. Ik niet. En dat maakt een wereld van verschil. Ras mag dan wel een sociaal concept zijn, dat maakt het geen denkbeeldig verschijnsel; in het dagelijks leven brengt het door witte suprematie voor bipoc wezenlijke gevolgen met zich mee. Hoe weten we dat wit privilege echt bestaat? Veel mensen denken dat het gewoon een progressief begrip is dat is bedoeld om witte mensen zich schuldig te laten voelen. Als je het hen vraagt, is er vandaag de dag, nu zaken als het tot slaaf maken van Afrikaanse mensen, rassendiscriminatie op de werkvloer en rassensegregatie op scholen allemaal verboden zijn, geen reden om te geloven dat wit privilege bestaat. Zij geloven dat witte mensen vroeger wel allerlei privileges hadden, maar dat dat nu niet meer zo is (en sommigen beweren zelfs dat zij nu de onderdrukte en gemarginaliseerde minderheid zijn!).

Maar wettelijke veranderingen omtrent burgerrechten, hoe cruciaal ook, doen niets af aan het diepgewortelde sociale construct dat er verschillende rassen zijn die biologisch van elkaar verschillen en dat het ene ras superieur is aan het andere. Zoals je tijdens het lezen van dit boek gaandeweg zult ontdekken, werkt dit sociale construct op een onbewust niveau en beïnvloedt het gedachten en gedragingen – met de nodige gevolgen in zowel persoonlijke als openbare kringen.

Als Zwart meisje in het Verenigd Koninkrijk werd ik al op heel jonge leeftijd bewust gemaakt van wit privilege. Ik weet nog dat ik een jaar of zeven was toen mijn moeder het er met me over wilde hebben, of om precies zijn over mijn gebrek eraan. Ze zei: ‘Omdat je Zwart bent, omdat je Moslim bent en omdat je een meisje bent, zul je drie keer zo hard moeten werken als iedereen om je heen om iets te bereiken. Deze drie dingen werken in je nadeel.’

Mijn moeder zei niet dat mijn afkomst, mijn geloof en mijn gender inherent minderwaardig waren, maar wees me erop dat ik in deze racistische en patriarchale samenleving anders zou worden behandeld. Ik zou voor dezelfde inzet niet dezelfde beloning krijgen. En ze wilde dat ik besefte dat dit weliswaar niet eerlijk of juist was, maar dat het helaas wel was (en is) hoe de wereld in elkaar zit.

Dat bleek ook op school, waar ik een van de weinige kinderen van kleur was. Hoewel sommige basisschoolleraren inzagen dat ze mij niet anders mochten behandelen dan de rest van mijn klas, deden ze dat vaak toch; niet uit kwade zin of opzettelijk racisme, maar omdat witte suprematie hun onbewust ingaf dat mijn huidskleur mij minder waard maakte dan mijn klasgenoten. Hoewel ik meestal een van de best presterende leerlingen was en bovendien een van de braafste, voelde ik me vaak over het hoofd gezien of genegeerd door mijn leraren. Hoewel ik hard werkte om eruit te springen, zoals mijn moeder me had geleerd, voelde ik me vaak onzichtbaar in de ogen van de docent en minder gesteund dan de andere leerlingen (hierover meer op Dag 11). Mijn witte klasgenoten daarentegen werden onbewust bevoorrecht met een ‘normale’ behandeling; zij hadden meer recht op de tijd, aandacht en zorg van de leraren.

Het is belangrijk dat je begrijpt dat wit privilege losstaat van privileges op grond van gender, seksualiteit, leeftijd, lichamelijke en verstandelijke gesteldheid of op welke grond dan ook, maar daar wel mee kan samenvallen. Zo kan iemand een vrouw zijn, maar nog steeds wit privilege hebben. Het gebrek aan mannelijk privilege doet wit privilege niet teniet. Iemand kan financieel privilege ontberen, maar nog steeds wit privilege hebben. Het gebrek aan rijkdom doet wit privilege niet teniet. Iemand kan homoseksueel zijn, maar nog steeds wit privilege hebben. Het gebrek aan heteroseksueel privilege doet wit privilege niet teniet. Ten slotte doet wit privilege je andere, gemarginaliseerde identiteiten evenmin teniet en er is bij wit privilege in combinatie met andere bevoorrechte identiteiten (zoals cisgender mannelijk, heteroseksueel, zonder functiebeperkingen enzovoort) sprake van een optelsom.


Hoe komt wit privilege tot uiting?

Peggy McIntosh’ lijst met vijftig voorbeelden van wit privilege is een uitstekend beginpunt om te leren hoe wit privilege tot uiting komt. Hieronder een aantal voorbeelden uit ‘White Privilege and Male Privilege’:


1. Als ik wil kan ik me meestal omringen met mensen van mijn afkomst. 7. Als het over ons nationaal erfgoed of over de ‘beschaving’ in het algemeen gaat, dan krijg ik steevast mensen met mijn huidskleur te zien die die gemaakt hebben tot wat ze zijn. 12. Ik kan een boekhandel binnenlopen en erop rekenen dat het werk van mensen van mijn afkomst vertegenwoordigd zal zijn, er in een supermarkt op rekenen dat de gebruikelijke etenswaren van mijn culturele traditie in de schappen liggen en een kapperszaak binnenlopen in de wetenschap dat er iemand met mijn haar overweg kan. 15. Ik heb onze kinderen niet bewust hoeven maken van systemisch racisme omwille van hun dagelijkse veiligheid. 25. Als de politie me staande houdt, of de belastingdienst mijn gegevens wil inzien, dan kan ik ervan uitgaan dat ik er niet uit ben gepikt vanwege mijn afkomst. 36. Als het een dag, week of jaar tegenzit, dan hoef ik me niet af te vragen of elk negatief voorval een raciale ondertoon heeft. 41. Ik kan ervan uitgaan dat mijn afkomst de zaak niet zal bemoeilijken als ik juridische of medische hulp behoef.

Waarom moet je wit privilege onder de loep nemen?

Wit privilege is de beloning die witte mensen en mensen die voor wit doorgaan krijgen in ruil voor hun deelname aan het systeem van witte suprematie – ongeacht of die deelname vrijwillig of onvrijwillig is. Om witte suprematie te kunnen afbreken moet je eerst inzien hoe groot de rol wel niet is die wit privilege in jouw leven speelt, dat je bewust dan wel onbewust profiteert van je witheid, wat dat betekent voor mensen die diezelfde voordelen niet krijgen en hoe je het kunt afbreken.

Wat je niet kunt zien, kun je ook niet afbreken. Wat je niet begrijpt, kun je niet bestrijden.

Mensen met wit privilege willen hun privilege vaak niet onder ogen zien vanwege de gevoelens die dat opwekt: ongemak, schaamte en frustratie. Maar dat je iets niet wilt erkennen, betekent niet dat het niet bestaat. Sterker nog, juist dankzij wit privilege kun je ervoor kiezen het niet onder ogen te zien. BIPOC die in een maatschappij van witte suprematie leven, hebben die keuze namelijk niet. Heb jij, als persoon met wit privilege, als kind ooit te horen gekregen dat je witheid tegen je zou werken? Dat je harder je best zou moeten doen om te compenseren voor je raciale anders zijn? Of is je huidskleur iets wat nooit besproken hoefde te worden, omdat die niets te maken had met je perspectieven en hoe je door de maatschappij behandeld zou worden? Dat is de essentie van wit privilege.


Reflectieopdracht

1. In welke opzichten heb jij wit privilege? Neem Peggy McIntosh’ lijst door en reflecteer op je eigen dagelijks leven. Maak een lijst met alle opzichten waarin jij wit privilege geniet.

2. Voor welke negatieve ervaringen heeft jouw witte privilege je door de jaren behoed?

3. Welke positieve ervaringen heb je te danken aan je witte privilege (die voor bipoc doorgaans niet weggelegd zijn)?

4. Op wat voor manieren heb je je witte privilege ingezet, waardoor bipoc pijn werd berokkend (ongeacht of je dat met opzet deed)?

5. Wat voor ongemakkelijks heb je nu geleerd over je witte privilege?


7 keer bekeken0 reacties

Recente blogposts

Alles weergeven